ABDURRAHMAN SAMİ NİYAZİ

ABDURRAHMAN SAMİ NİYAZİ

Sefine-i Evliya�nın bize verdiği bilgiye göre dünyaya geldiği zaman babasını ziyarete gelen Çöplü Dede adlı bir zat �Efendim bu bebeğin adı Abdurrahman olsun�demiş babasıda buna Sami ismini ilave ederek oğluna Abdurrahman Sami ismini koymuştur.Kendi kitablarında nisbesini�Manisevi�,�Saruhani�olarak belirtmiştir.Evrad-ı Mukarrebin adlı eserinin mukaddimesinde �Mevliden saruhanlı,mevtınen İstanbullu�yum demektedir.Böylece tam ismi Abdurrahman Sami Saruhani,İslamboli ibn Muhammed Asım ibn Şeyh Ahmed Fevzi ibn Hüseyn ibn el-Hac el-Hafız olmaktadır.Abdurrahman Sami,12 Rebiulevvel 1295/1876m.yılında Saruhan�da dünyaya gelmiştir.1934�de vefat etmesi hasebiyle 58 yıl yaşamıştır.Babası Kadı Muhammed Asım Efendi olup Mekke ve Medine valiliklerinde bulunmuş alim bir zattır.Onunda babası Şeyh Ahmed Nuri�dir.Baba tarafından soyu Hz.Ömer�e ulaşır.Sefine ve diğer kaynaklarda annesinin ismi geçmemektedir.Anne tarafından soyunun Hz.Zeyneb�e ulaştığı Sefine�de geçmektedir.Abdurrahman Sami ilk tahsilini Manisa�da tamamladıktan sonra İstanbul Fatih Çifte Ayak Bahr-ı Sefid Medresesi�ne gelerek zamanın allamesi olan Hüseyin Necmeddin Pürtezi�den ilim tahsil etmiştir.Ebu Bekir Edirnevi�den,Gelibolulu Ahmed Şücaeddin Efendi�den hal eğitimi almıştır.Nakşi ve Kadiri yollarının büyüklerinden vazife alıp istidatlarının büyüklüğü sebebiyle her iki yoldan da hilafet tacını giymiştir.Kasımpaşa Kethüda Dergahı postnişinliği haricinde resmi bir görev alıp almadığı belli değildir.Ne var ki buradan aldığı ücreti kendine harcamayıp,şeyhi Ahmed Şücaeddin Efendi�ye göndermekteymiş.Kendisi misk ve koku imal edip bunları satarak rızkını temin etmekde imiş.Kimya ile ilgili bir eser vermesi kendisinin aynı zamanda iyi bir kimyager olduğunu göstermektedir.Kendisi Arapça ve Farsçayı bu dillerde şiir yazacak kadar iyi bilmektedir.Nitekim divanında bu dillerle yazılmış şiirler vardır.Abdurrahman Sami�nin eserlerinden anlaşılacığı üzere kendisi çift kanatlı bir alimdir.Hem zahir hem batın ilimlerini kendinde toplamıştır.Tefsir,tefsir usulü,hadis,fıkıh,ilmihal,kelam,sarf,nahiv,mev�ıze,türünde eserler vermekle çok yönlü bir alim olduğunu ortaya koymaktadır.Abdurrahman Sami tasavvufi neşve açısından da çok yönlü bir kişilik arz eder,yaklaşık onüç tasavvufi yoldan icazet almıştır.Ne var ki o Uşşaki yolundan irşad görevini sürdürmüş,Ahmed Şücaeddin yanında sülukunu tamamladıktan sonra İstanbul Yahya Kethüda Dergahı postnişini olarak atanmış ve tekkelerin 1925 yılında kapatılışına kadar bu görevini sürdürmüştür.Bu sebeble kendisi,tasavvuf ilmini teori ve pratikte kendinde toplamıştır.Tasavvuf sahasında verdiği eserlerle bu ilmin teorisini yaparken,postnişinlik görevi ile de bu işin pratiğini yapmıştır.Abdurrahman Sami�nin icazet aldığı yollar:1-Nakşibendiye�nin Mehmed Can Kolu:Hisar Şeyhi Mehmed Nurullah Efendi�den,2-Nakşibendiye�nin Halidiyye Kolu:Eyüp�de Saferullah Efendi�den,3-Kadiriyye�nin Karibullah Kolu:Mısır şeyhlerinden Ebu�l Envar Feyzüddin�in halifesi,Şeyh Hilmi Efendi�den,4-Kadiriyye�nin Muhyiddin ibn Arabi Kolu:Şeyh Hayrullah Efendi�den,5-Sa�diyye yolu:Edirneli İsmail Rüştü�den,6-Şa�baniyye yolu:İzmirli Şeyh Ahmed Efendi�den,7-Rufai ve Bedeviyye Tyollarını:İzmirli Şeyh Mustafa Hilmi Efendi�den,8-Gülşeniyye yolu:Edirneli Şeyh Şerafeddin Efendi�den,9-Şazeliyye yolu:Şeyh Hayrullah Efendi�den,10-Dussukiye yolu:Şeyh Abdurrahman Kalenderi�den,11-Mevleviyye yolu:Manisada medfun merhum İshak Çelebi�nin ruhaniyyetlerinden almıştır,12-Halvetiyye�nin Uşşaki Kolu:Gelibolulu Ahmed Şücaeddin Efendi�den,13-Nakşibendiyye�nin Bahaiyye Kolu:ESERLERİA-YAZMALAR1:Kitab-Sırrı�t-Tevhid:Kitap müridlerine hitaben yazılmıştır.2:Tefsiru�l-Kur�an Tenvirü�l-Beyan:Dili Türkçedir,genel olarak muhteviyatı,birinci mukaddimede ,sure ve ayetin tarifleri yapılmıştır.İkinci mukaddimede �tefsir� ile �tev�il� ıstılahları arasındaki farklar dile getirilmiştir.Üçüncü mukaddimede tefsir ilminin konusu,faydası ve gayesi işlenmiştir.3:Hadis-i Erbein:Dörd babdan müteşekkil kırk hadis derlemesidir.Birinci bab,ezel ile ilgili hadisler,beş hadisden ibarettir.İkinci bab,dünya hayatında ibadetlerle ilgili hadisler,onaltı hadisden ibarettir.Üçüncü bab,dünya hayatında muamelatla ilgili hadisler,onhadsiden ibarettir.Dördüncü bab,La yezal ile alakalı hadisler,dokuz hadistir.4:Tevcihü�l-Ayati�l-Muhtelefi�z-Zahir:Kur�an�da zahiren birbirleriyle çelişen ayetlerin nasıl anlaşılması gerektiğini açıklamakta ve gerçekte Kur�an ayetleri arasında bir ihtilafın olmadığını isbata çalışmaktadır.5:Kitabü�d-Düsdüri�l-Bedi:İki fasıldan ibarettir,Tevcihü�l-Ayati�l-Muhtelifi�z-Zahir adlı eserinin biraz daha hacimlisidir.6:Kitabü�s-Sırri�l-Kadir fi ilmi�l-İksir:Kimya ilmi ile ilgili bir eserdir.Bu eserde kimya ilmi islami bir açıdan incelenmiştir.7:Kenzü�l-Aşıkin:Hz.Peygamber�in hadislerini manzum bir şekilde açıklar.8:Şerhu�l-Emali:Kelam ile ilgili 32 varaklık kısa bir risaledir.9:Şerhu�l-Kafiye:İbn Hacib�in Kafiye�sinin şerhidir.Nahivle alakalıdır.10:Fatiha Suresi Tefsiri.B:MATBU ESERLER1:Mi�yarul-Evliya:Kitab dört ana babdan oluşur.Birinci bab,şeriatla alakalıdır.İkici bab,tarikatla alakalıdır.Üçüncü bab,hakikat hakkında olup tasavvuf ve sufiyye istılahlarının tarif ve açıklamalarını içermektedir.Dördüncü bab,Ma�rifetullahı avam,havas ve hassu�l-havasa göre açıklamaktadır.2:Divan-ı Sami:Genel olarak,ilahi aşk,peygamber sevgisi,dervişlerin özellikleri,zühd ve tasavvuf büyükleri ile Kerbela hadisesi gibi konular işlenmiştir.1980 yılında Şahinler Vakfı tarafından bastırılmıştır.3:Müntehabat-ı Samiyye:Muhtelif konularda derleme bir kitaptır.4:Evradü�l-Mukarrabin:Dili arapça olup 93 sayfadır.Kitap Cuma gününden başlamak üzere haftanın yedi gününde müridlerce okunacak vird,dua ve salavat-ı şerifeleri açıklamaktadır.5:el-Meslekü�s-Samiyye fi sülüki�n-Nakşiyyeti�l-Behaiyye ve�l-Halvetiyyeti�l-Hüsamiyye:Nakşi ve Halveti tarikatlarına göre sülukta başlangıçtan itibaren nefsin katettiği makamlar ile bu makamların anahtarları,ayet ve hadislerle anlatılmıştır.6:Şerh-i Esrar-i Esmai�l-Hüsna:Esma-i Hüsna�nın kısaca manaları,kulun bu isimlerden alması gereken hisse,esma-i hüsnanın şifa olduğu hastalıklar anlatılmaktadır.7:Bina-yı İslam:�İslam beş şey üzerine bina edilmiştir� hadisinden yola çıkarak islamın beş rüknü tafsilatlıca incelenmiştir.8:Hediyyetü�l-Aşıkin:Dörd babdan müteşekkil 36 sayfalık bir eserdir.Birinci babda,iman islam ve ehl-i sünnetin itikadı incelenmiştir.İkinci babda,islamın beş rüknü tasavvufi bir üslübla açıklanmış,bu rükünleri yerine getirmeme durumunda insanın karşılaşacağı cezalar belirtilmiştir.Üçüncü babda,ahlakın menşei,tarifi ve çeşitleri incelenmiştir.Dördüncü babda,şeriat,tarikat,feyiz,ma�rifet,zikrullahın fazileti,mürşid-i kamilin alametleri,evlilikte karşılıklı hak ve hukuktan bahseder.9:Tuhfetü�l-Uşşakiyye:Abdullah Salahaddin Uşşaki�nin eseri olup,Abdurrahnab Sami tarafından tercüme edilmiştir.Abdurrahman Sami�nin eserleri bunlarla sınırlı değildir.Evrad-ı Mukarrebin isimli eserinin kapağında eserlerinin bir listesi verilmiştir.Buna göre elimize ualaşmayan eserleri şunlardır:1:Şerh-i Nuniyye ed-Dürretü�l-Meknuniyye:Akaidle alakalı.2:Kenzü�l-arifin:Tasvvufla alakalı.3:Risale-i Hürriyyet.4:Mihveri�l-ulum.5:el-Mecalisü�s-Samiyye.6:Cevamiu�l-Kelim.7:Zübdetü�l-ulumü�l-Arabiyye.8:Name-i Muharrem.9:Medaricü�s-Salikin ve mearicü�l-Vasilin. kaynak: www.ussaki.net